Bihor - ekološka oaza

 

B I H O R  –  E K O L O Š K A  O A Z A  N A   S J E V E R U   C R N E   G O R E

 

 

Piše: mr. Munir Ramdedović,  stručnjak iz oblasti zaštite čovjekove okoline
 

Prirodno bogastvo biodiverziteta, kulturno istoriske vrijednosti, kultura življenja i velika mogućnost proizvodnje zdrave hrane i ljekovitog bilja, karakteriše  Bihor s jedinstvenom, izuzetno privlačnom  destinacijom,  kako za planinski turizam tako i za  prirodnoinvesticini potencijal koji posjeduje ne dobro istraženi region Gornjeg Bihora i koji ima idealne resurse da postane ekološka oaza!

 Crna Gora - ekološka država?

Crna Gora je prva država na svijetu koja se proglasila još 20.09.1991 ekološkom državom i koja svojim brojnim prirodnim ljepotama i bogatim kulturno-istorijskim znamenitostima pruža jedinstveno mjesto mediterana i balkana u svom punom sjaju. Rijetko je gdje na manjem prostoru zastupljeno više klimatskih tipova sa nekoliko podtipova i varijeteta, zato i posjeduje vrlo bogatu i raznoliku floru i faunu. Prisutno je vise od 3000 biljnih vrsta i podvrsta od čega 212 predstavljaju balkanske endemitete,  a 22 su zastupljene samo u Crnoj Gori. Crna Gora je 3 puta manja od Belgije ali u njoj je otkriveno duplo više biljnih vrsta nego u Velikoj Britaniji ili Njemačkoj, a u Crnoj Gori  nalaze se i tri četvrtine evropske ornitofaune, dok je Skadarsko jezero najveći ptičji rezervat u Evropi. Index broja vrsta po jedinici površine u Crnoj Gori iznosi 0,837 što je najveći indeks zabjelježen od svih evropskih zemalja.

Crna Gora ima sve osnove da bude istinski, a ne samo deklarativno, ekološka država, mnogi  je tako i nazivaju, ali je realnost, nažalost,  malo drugačija. Jedan od glavnih prepreka ka putu do ekološke država ispriječio se problem čvrstog otpada, koji se ne tretira na adekvatan način, i koji može, ukoliko se ne saniraju postojeći problemi,  direktno ili indirektno odraziti na zdravlje stanovništvau, prije svega putem vode i hrane s tog područja.

Poznato je da je otpad  jedan od najznačajnijih i najizraženijih problema savremenog svijeta,  koji posebno ostavlja negativan uticaj na biljni i životinjski svijet, površinske i podzemne vode, vazduh i zemljište.

Očuvanje životne sredine i njenih resursa danas je jedan od prioriteta ljudske djelatnosti, ali i uslov normalnog i kvalitetnog življenja, možda i čovjekovog opstanka. Pošto nastajanje otpada zavisi od stepena razvoja nekog prostora, životnog standarda, načina života, obrazovanja, socijalnog okruženja, potrošnje, upravljanja djelatnostima i prostorom, te i niz drugih karakteristika neke zajednice – tako se i količina otpadi razlikuje od mjesta do mjesta. Prije svega zavisi to od broja stanovnika i načina življenja. Ovdje se, prije svega, misli na kulturološki kod određene zajednice.

 U Crnoj Gori, izmedju ostalih čvrstih otpadi, treba istaknuti.

 1. Industriski otpad koji produkuje Aluminiskog kombinata u Podgorici, Željezara u Nikšicu, Brodogradilište Bijela, i Termoelektrana u Pljevljima;

 2. Medicinski otpad, koji na osnovu elaborata za upravljanje medicinskim otpadom u Crnoj Gori konstatuje se da u Kliničkom centru, opštim i specijalnim bolnicama i domovima zdravlja godišnje proizvede vise od 654 tona opasnog infektivnog otpada, od kojeg se samo dio adekvatno tretira, dok ostatak završava u kontejnerima predstavljajući opasnost po zdravlje i životnu sredinu i

3.  Domaćinsk otpad:  treba istaći da jedan stanovnik u Crnoj Gori u prosjeku proizvede dnevno od 0,8 -  1,0 kg čvrste otpadi.

 Ekološka panorama Gornjeg Bihora

U odnosu na veliko pitanje čvrstog otpada u Crnoj Gori za koje država  mora predložiti potrebna rešenja za sanaciju postojećeg stanja, te adekvatne mjere za njegovo upravljanje, za Gornji Bihor može se reći da je puno jednostavnije odgovoriti na izazov “ekološka opština Petnjica”,  jer region Gornjeg Bihora koji osim stanovništva i nekoliko pogona za proizvodnju i obradu tekstila, prehrane i građevine nema većih potencijalnih zagađivaca.

Mini divlje deponije koje se mogu primijetiti  duž  puta koji vodi prema Bihoru i Petnjici ( a njih je oko pedesetak), i posebno ružnu sliku reflektuje korito rijeke Popče i Koraćkog potoka.Više puta je akcija čišćenja organizovana ali i dalje  krita pomenuta korita su zatrpana smećem. Ružna slika, koja nadležne upozorava na alarm. Postoje jos i mnogi vrlo nedostupni klanci i uvale u bihorskim selima koji su božji dar za ovaj kraj, naglasiću: klanc izmedu Police i Stenica pored Duljkove stanice i klanac na putu prema Boru od Lagatori ispod Kofiljenika koji se često koriste kao lokalne ilegalne deponije, mještani smatraju da je problem čvrstog otpada riješen ako se odloži na tim nenaseljenim i nedostupnim prostorima.  I ne slute da će jednoga dan stići i do njihovog vrta i do njihove česme. Zemlja jeste prečistač voda, svojevrsni filter, ali je, prije svega, provodnik koji nije u stanju da spriječi prolaz i najezdu milionima mikroorganizama na puta prema našim životima.

I taj problem, problem mini-deponija u Bihoru treba što prije sanirat, ali ne prikrivanjema i potrpavanjem što se često praktikuje, već njegovim uklanjanjem s tih  površina.

 Problem tretirati na lokalnom i nacionalnom nivou, jer ako se uzme u obzir činjenica da u Gornjem Bihoru živi blizu 5000 stanovnika ne ubrajajući brojnu dijasporu, i dnevna produkcija otpada od 1kg po stanovniku, konstacija je  da se godišnje u prirodi neorganizovano odloži više od 1500 tona otpadi na ovom prostoru.

Pomenuću  da opasni otpad čini jako mali dio ukupne mase otpadaka, ali on predstavlja jako veliku opasnost za životnu sredinu. Sve te opasne materije treba čuvati svelikom paznjom a posebno voditi računa da ne  budu na  dohvat ruke djeci. Trebamo kupovati manje količine opasnih proizvoda i voditi računa o rokovima trajanja takvih proizvoda. Tu spadaju: lijekovi, baterije i akumulatori, rabljeno motorno ulje,  pesticidi, herbicidi, ostaci boja i lakova, elektronički otpad i sl.
Obaveza nasa je da te opasne stvari prikupljamo na posebnim mjestima tj.  odvojeno.

Zato, i dalje ustrajavam na ideji koju sam lično prezentirao na okruglom stolu u Petnjici, novembra 2008. godine, o organizovanom  i selektivnom odlaganju tvrodog otpada i njegovom preuzimanju od opštinskih organa.
Reciklaža kao biznis

Izgradnje regonalne deponije i reciklažnog centra za sjever Crne Gore je predviđjeno u Vasove vode, 2 km od centa Berana,  lokacija pored Beransela. Ukoliko se organizuje stanovništvo Gornjeg Bigora da organizovano odlaže otpad, problem ce biti riješen, a ekološka slika Bihora znatno drugačija.

 Da naglasim, za izgradnju deponije i reciklažnog centra predviđena su srestva evropske investicione banke u okviru kerdita, a vrijednost kolektora će biti oko 15 miliona eura. Hipoteza da je reciklaža biznis još nije razumljiva kod lokalnog stanovništva. Tako da će možda u početku biti opstrukcija dok ljudi prihvate takav ekološki način razmišljanja, ali kada se savlada ta barijera uvidjeće se koliko to donosi koristi kraju u kome se nalazi.

Treba istaknuti da je u poslednjih nekoliko godina lokalna samouprava opštine Berane u više navrata  sanirala i uklanjala postojeće ilegalne deponije koje su se nalazile uz put koji vodi do Bihora . Zaključuje se da lokalna samouprava ima volje da riješi ovaj problem, ali  ostaje na nama veliki edukativni rad, promjena svijesti i autodisciplina po pitanju čvrstog otpada i da ozbiljno razmišljamo da smo mi ti koji trebamo i možemo od Bihora da napravimo ekološku oazu. Valja organizovano početi s jednom akcijom detaljnog sakupljanja svih vrsta otpada i tako Bihoru vratiti jedinstveni pripodni ambijent. Doprinos svakog pojedinca je veoma važan!

Ekološko društvo  “Popča” iz Peticije, uspjelo je u mobilizaciji lokalnog stanovništva kako bi ukazali opštinskim i državnim institucijama u Crnoj Gori da, nadeleko poznata planina Turijak, planina bilja i smilja,  nije mjesto za regionalnu deponiju smeća.

Nedopustivo je bilo takvo nekadasnje razmišljanje opštinskih vlasti u Beranama. Planinu Turijak  treba čim prije, uvrsti u regionalni ili nacionalni park i zašticenu zonu, a niukom slučaju mjesto za otpad i fekalije.

Ova planina posjeduje brojne izvore i poseban biodiverzitet kao i čist i svjež vazduh i treba razmišljati u pravcu da se, pored ski-centara i turističkog razvoja, sagradi i jedan rehabilitacioni centar u stilu vazdušne banje.

Ali svake godine,  kad putnik prođe koroz divnu planinu Turijek, nakon održavanja tradicionalnog  sabora  « Aliđun” 2.avgusta,   uočljiv je,  i tužan,  zaprepašćujuci prizor, neše nepažnje i naših tragova po rasijanim ostacima čvrstog smeća,  koje domace životinje hraneći se na onim divnim proplancima svakodnevno dodiruju , njuše pa čak i jedu (konsomiraju).

Vrijeme potrebno za razlaganje pojedinih vrsta otpada

Plastične kesice 450 do 1000 godina
Plastične boce 100 do 1000 godina
Filter cigarete 1 do 2 godine
Limenka 10 do 100 godina
Sinteticka odjece Preko 1000 godina
Novine 3 do 12 mjeseci
Ogrisci jabuke 3 do 6 mjeseci


Na izgled odlična ideja, dok kupujemo i koristimo plastične kesice za kratkotrajnu upotrebu kao i ekonomicnu ambalažu da bi lakše prenosili ili transpotovali određene proizvode,
 dali se i upitamo kakvu štetu donose životnoj okolini i šta ostavljamo našem potomstvu. Plastičnu kesicu koje mi sjutra bacimo mogu naći naša pokoljenja nakon 50 generacija.
Međutim, mi se ne osvrćemo na te činjenice i ako su nam dobro poznate,  jer želimo  da sebi “olakšamo” život, uprkos tome da smo se zatrpali nepotrebnim smećem za čiju dezintegraciju je potrebno čak 1000 godina, a možda i više.

 

 

Smjernice održivog razvoja Bihora s ekološkog, ekonomskog i sosijalnog  aspekta u narednih 10 godina treba planirati i istaknuti tako da su zaštita životne sredine, njeni resursi i potencijali  osnov fundamenta tj. temelja za održivi razvoj Gornjeg Bihora u ekološkoj državi Crnoj Gori.Crna Gora za sad izdvaja samo nekih 0,1% prihoda za ekološke potrebe.  Ona mora  imati obavezi da puno više investira u sektor očuvanja životne sredine jer tome u prilog ide, ustavno donesena odluka „Crne Gora ekološka drzava“,koja se još nedovoljno sprovodi u praksi.
 
   Sačuvajmo ono što nam je Bog dao, a ljudi svim snagama pokušavaju da nam otrgnu!
 
Kao zaključak ističem da jedino svi zajedno možemo, uz pomoć lokalne samouprave i državne regulative, zaštiti Gornji Bihor koji može da bude izuzetno interesantan prostor za proizvodnju zdrave hrane, ljekovitog bilja a i centar za rehabilitaciju, i da se konsultuju i oni koji imaju iskustvo u razvijenim državama, kao na primjere u Austriji, Svajcarskoj pa i Sloveniji a upravljajucu se po normi “Agenda 21” koja je usvojena od Ujedinjenih Nacija pocetkom juna 1992. u Rio de Janeiro i koja stimuliše relaciju između: zaštite zivotne srecine, eknomije i socijalnih uslova za život  lokalne  populacije, kao osnov za zajednički pristup održivom razvoju, smanjenju siromaštva, i maksimalno korišćenje prirodnih resursa i potencijala,
 
 Norma „Agenda 21“ podvlači da je adekvatan  tretman i sanacija svih vrsta otpada osnov za održivi razvoj i poboljšanje kvaliteta življenja na određenom prostoru!
 
 
U jednom od narednih izdanja: Prirodni potencijali i resursi Gornjeg Bihora …
 


Vidikovac  Đuđ :  pogled na bihorska sela : Lagatore,  Petnjicu, Radmande, Godečelje
 


 Rijeka Popča  -  bihorska ljepotica

 

Ljudski nemar
 

 

Šta sve može da napravi ljudski nemar