Petnjica - centar Gornjeg Bihora



Priredio:  Hadrović Dr Šemsudin

Gornji Bihor, sa svojim administrativnim centrom, mjesnom kancelarijom u Petnjici se proteže na 174  kvadratna kilometra, koja pokrivaju 27 naselja i 7 mjesnih zajednica koje pripadaju opštini Berane. Ovaj se prostor naziva i Petnjički kraj .

Sva naselja su dominantno seoskog tipa, dok naselje Petnjica sve više dobija elemente urbane, gradske sredine. Petnjica se kao naselje nalazi na desnoj obali rijeke Popče, a šire područje gornjeg Bihora ima pet rijeka koje se na kraju ulivaju u rijeku Lješnicu a ova dalje  u mjestu Bioča uliva u Lim kao njegova desna pritoka.

Naselje Petnjica se nalazi na 704 mnv, a najviši vrhovi Gornjeg Bihora su: Vlahovi-Musina jama-1758 mnv, Ladjevac – 1587, Kruščica- 1557, Turijak – 1409, Ciglen -  1337, Kacuber- 1447, Miraj brdo- 1046, Dvorišta- 1100 i dr.(Naziv Petnjica najvjerovatnije potiče od  turske riječi:- PETE= sat-saće meda , PETENIQE= mjesto gdje se proizvodi saće za med).
Gornji Bihor graniči sa opštinama Berane, Bijelo polje, Rožaje i Tutin. Na popisu stanovništva 1991 godine u Gornjem Bihoru je živjelo 8994 stanovnika. Prema popisu iz 2011 konstatovano je da u Petnjičkom kraju živi 6720 stanovnika. Pretpostavlja se da u bližoj i daljoj dijaspori živi još najmanje tri puta toliko stanovnika iz Petnjičkog kraja. Samo naselje Petnjica ima osam stambenih zgrada, nekoliko značajnih privrednih subjekata, više privatnih ugostiteljskih i objekata uslužnih djelatnosti. Tu su i jedinica JP Pošte, stanica MUP-a, jedinica JU Dom Zdravlja-Zdravstvena stanica Petnjica sa pet područnih ambulanti porodične medicine. Poseban značaj ima novi objekat Doma kulture, u kojem se u kontinuitetu tokom čitave godine održavaju veoma značajne kulturne manifestacije, naročito tokom ljetnjih mjeseci kada se organizuje tradicionalna manifestacija „DANI PETNJIČKE DIJASPORE- ZAVIČAJNE STAZE“. Petnjica ima i svoj KUD „ BIHOR“ koji je veoma ažuran u svom djelovanju, sportsko društvo „ BIHOR“ kao i fudbalski klub „ FK Petnjica“ koji se u minuloj (2011/12) sezoni takmičio u drugoj crnogorskoj fudbalskoj ligi.  Do skora je u petnjici djelovalo i 16 Nevladinih organizacja.U Petnjici postoji i džamija, stara preko 350 godina, koja je jedinstvena po svojoj „trospratnosti“ i ostalim elementima svoje arhitekture.

Istorija

Raniji arheološki nalazi , a naročito skoriji, na području Radmanačke klisure, na lokalitetu Torine, potvrdjuju da je ovaj kraj bio naseljen veoma rano. Prvi su stanovnici bili Iliri, kasnije su došli Kelti, pa Rimljani. Obzirom da seautohtono stanovništvo bavilo stočarstvom uticaj pridošlih naroda nije imao većeg značaja, tako da su Iliri zadugo ostali dominantni. Rimljani su na brdu gdje se Popča uliva u Lim formirali utvrdu-Munucipij, koji je preteča kasnijeg utvrde grada BIHOR ( od  Turske riječi Bir - prvi i horde - vojna udruga, horda, grupa, dakle prvobitno BIRHORDE). Do 1455 godine, Petnjički je kraj nekoliko puta mijenjao administrativnu  pripadnost, a podjelom na Istočno i  Zapadno rimsko carstvo pripao je Istočnom carstvu, skupa sa provincijom Prevalitana, kojoj je pripadao. U veijeme Osmanske vladavine, Bihor i Petnjički kraj se pored mnogih i čestih mijenjanja administrativne uprave-pripadnosti, 1470 godine( 1463 godine Turska osvojila Bosnu), našao u sastavu Hecegovačkog Sandžaka ( Turski: Sandžak- zastava,bajrak), da bi se 1485 godine ovaj kraj nazvan kaza-Bihor, našao u sklopu Skadra. Ubrzo je grad Bihor, na ovom prostoru skupa sa  sandžakom Prizren predstavljao veoma važnu trgovačku i administrativnu tačku turske carevine. 1580 godine, Bihor  sa Prizrenom postaje sastavni dio Bosanskog vilajeta. Razvojem Akova ( Bijelo Polje), krajem XVI vijeka Bihor gubi na značaju, a biva razoren u Kandijskom   ( Krimskom) ratu 1645-1665 godine.

Od početka XVIII vijeka pa nadalje Bihor i Petnjički kraj doživljavaju velike nesreće, napade, pljačke, paljevine, i sve to traje skoro do 1929 godine kada se nakon države SHS, formirala kraljevina Jugoslavija.  Iako ne intenzivno kao ranije, od tada pa sve do kraja II svjetskog rata petnjički kraj je bio izložen atacima i samovolji četničkih vojvoda i njihovih aspiracija. Zaštite od strane države skoro da i nije bilo, tako da se javljaju komitski pokreti iz ovoga kraja, kao jedini kakav takav otpor konstantnom teroru i zločinu. Drugi svjetski rat je Petnjičkom kraju donio nove nevolje kroz  italijansku okupaciju i njihovo ponašanje, kada su formiranjem žandarmerijske stanice i imenovanjem lokalnog čelnika za njenog komandanta, uz njegove najbolje namjere,  navukli još više nevolja narodu ovoga kraja. Nevolje su trajale sve do razoružavanja italijana od strane partizana u Petnjici  10. Septembra 1943 godine, i nekoliko dana poslije toga , sve dok Italijani i četnici nisu od strane partizanskih jedinica protjerani preko Lima. To nije značilo da su nevolje prošle, jer su četnici iz Polimlja stalno vršili upade, pljačke i pljevine, kada god im  se za to pružila prilika. Tako su zabilježeni stravični zločini na Polici , novembra 1943 kada je od strane komšija ubijeno 9 brata Garčevića, kao i druga ubistva i pogibije koje su pratile narod Petnjičkog kraja.
Završetkom II svjetskog rata, prestaje brutalno nasilje nad stanovnicima Gornjeg Bihora. Dolaze nove teškoće, koje se u okviru administrativno-teritorijalnog preuredjenja SFRJ intenziviraju ukidanjem statusa opštine Petnjici 1957 godine.

Opština Petnjica - administrativni istorijat

Nakon Balkanskih ratova 1912. godine, već 09. Decembra 1912. god. formirana je komisija koja se bavila novim administrativnim uredjenje Crne gore,tačnije imala je zadatak da formira opštine i organizuje novu vlast u Crnoj Gori. Petnjica je postala opština, a njen prvi predsjednik je bio Konić Miloš. No, to nije mnogo pomoglo narodu petnjičkog kraja, jer je nova vlast koj koju je provodio Avro Cemović i dalje pljačkala, zlostavljala i terorisala narod ovoga kraja, što je rezultiralo velikim raseljavanjem prema Turskoj i Bosni i Hercegovini. Na napuštenim imanjima crnogorska vlast je naselila svoje pravoslavno stanovništvo ( Lagatore, Bor, Savin Bor, Kalica i dr).
Nakon kapitulacije Crne Gore, od strane Austrougarske 1.01.1916. godine, Austrougarska je postavila svoju vlast i na području Petnjice, a predsjednik je bio Iljazaga Kurtagić.  Iste godine, u oktobru se austrougari polako povlače, time nestaje i njihova vlast, što u administrativnom  vakuumu koji nastaje ponovo oživljava pljačanje i ubistva stanovnika ovoga kraja. Ovakvo stanje, pod ponovnim predsjednikovanjem Miloša Konića, traje sve do 18. marta 1923. godine, kada je na izborima najviše glasova u Petjičkom kraju dobila Džmijet partija, na čelu sa Midhadom Hodžićem. Nakon toga slijede izbori 8.februara 1925. godine, gdje najviše glasova osvaja JMO( Jugoslovenske Muslimanska organizacija) na čelu sa Dr Mehmedom Spahom. Zbog svih tih nedaća i stradanja prvaci petnjičkog kraja su formirali delegaciju koja  uputila Memorandum predsjedniku vlade Ljubi Davidoviću i koja je na Cetinju kod kralja Nikole tražila zaštitu od terora lokalnih vlasti.
Na novim izborima, održanim 08.novembra 1931. godine, ovaj kraj se zatekao kao dio zetske banovine.za predsjednika petnjičke opštine je izabran Galjan Kršić. Obzirom da je galjan Kršić dijelio mandat  od po dvije godine sa Zarijom Joksimovićem, Galjana je 06.maja 1934. godine iz zasjede u Šišnjem potoku ( Stenice) uvio Zarija Kuč.


Na izborima održanim 05.maja 1935. godine, najviše glasova je raznim pritiscima i špekulacijama dobila vladajuća JRS-( Jugoslovenska radikalana stranka), koja je za predsjednika opštine u Petnjici postavila Šefkiju Kršića.
Septembra, 1941. godine, italijanska uprava je nakon okupacije Petnjice, za komandnta žandarmerije postavila Osmana Rastodera.
Poslije protjerivanja Italijana septembra 1943. Godine, vlast u Petnjici preuzimaju partizani. Za predsjednika opštine je postavljen Hasan Ramdedović. Ubrzo, u oktobru Petnjicu okupiraju Njemci, i ostaju u njoj do  septembra 1944. godine.
U septembru 1944. Godine, u Petnjici se formira Komanda područja sa Avulahom ef.Hodžićem , Jusufom Kršićem i Selmom Hadrovićem na čelu. Tada su formirani i Mjesni narodni odbori. Bilo ih je tri: MNO Trpezi, Savin bor  i Petnjica.
29 .aprila 1944. godine  se ukidaju MNO, a Petnjica se organizuje kao opština. Predsjednik je bio Šeko Hadrović. U okviru noveadministrativne organizavije SFRJ opština Petnjica je ukinuta 1957 godine, što je za petnjički kraj značilo definitivno zaustavljanje bilo kakvog razvoja.
Od tada pa do danas je pet puta u raznim formama podnošen zahtjev za vraćanje-dobijanje statusa opštine Petnjica. Svaki put je obrazlagano da „ to ne može“.

Zašto Petnjica treba dobiti-povratiti status opštine ?

Mnogo je razloga zbog kojih ovaj zahtjev nema alternativu. Nema ni mjesta za uzmicanje. Nema prostora za uobičajena objašnjenja  da „ to ne može“, zbog kojih je evo već preko pedeset godina trajala agonija u Petnjičkom kraju i generalno u Bihoru. Sada je vrijeme da nadležne institucije i pojedinci kažu  i pokažu narodu petnjičkog kraja, kako „ to može “. I Prvi formalni koraci  i potezi dobre namjere su učinjeni. Na inicijativu i zahtjev  gradjana Petnjice  koji  je upućen nadležnim insitucijama lokalne samouprave u Beranama, ova je odgovorila pozitivno i u duhu „ dobre namjere“ u sasvim fer i korektnom ambijentu,  inicijativu proslijedila višim instancama vlasti a formalno preko poslanika iz beranske  opštine uvaženih g-ina Rifata Rastodera,  Draga Čantrića i Fahrudina Hadrovića.  MUP Crne  Gore je dalo pozitivno mišljenje po ovoj inicijativi, i isto dostavilo Skupštini opštine Berane,  tako da je  Opštinskoi odbor 11. juna 2012 raspisao konsultativni ( neobavezujući)  referendum za formiranje nove opštine Petnjica.
U tom smislu je 04. Avgusta 2012 godine, organizovan i proveden Referendum  ZA OPŠTINU PETNJICA, na kojem je u Petnjičkom kraju izašlo 74,5 % gradjana, od čega je njih 99,81 % glasao ZA.

U pripremi referenduma  proklamiran je sljedeći moto:


                            ZA LJEPŠU BUDUĆNOST, ZA BOLJI ŽIVOT, ZATO ŠTO NAM PRIPADA.


I zaista, ZATO ŠTO NAM PRIPADA ! Po mnogo čemu.


Obzirom da je Evropska Unija proklamovala „novu filozofiju“ da  „ The Europ begin in cities & regions“ (EVROPA POČINJE U GRADOVIMA I REGIJAMA) , Petnjička se regija više nego fantastično „uklapa“ u taj koncept i to je jedan od bitnih elemenata na kojima zasnivamo svoje zahtjeve, jer  oni istovremeno, kroz ovakvo poimanje Evrope pokazuju i garantuju održivost ovakvog oblika organizacije društvene zajednice. Dakle, kroz poznavanje , prihvatanje i  sposobnost i za realizaciju novih perspektiva Petnjica je spremna da „proširirujući svoje psihološke granice“ prihvati nove i čiste tehnologije, tehnologije bez „ ostatka“ i da u duhu proklamovanih ekoloških principa obezbijedi da taj ostatak bude šansa za nove proizvodnje. Pored toga, Petnjica je spremna da šaljući afirmativne poruke prema svom okruženju svara ambijent u kojem će se svako osjećati lobodno, i gdje će a novim entuzijazmom odlučno krenuti u nove investicije i nove biznise. Petnjica raspolaže enormnim privrednim i svakim drugim resursima i s pravom zahtjeva i traži novi administrativni ambijent-opštinu, u kojem će moći relizovati svoje projekte i tako utirati put za bolju i perspektivniju budućnost generacija koje dolaze. Petnjica ima  veoma jak demografski  i stručni potencijal kako kod kuće, tako i naročito u  bližoj i daljoj dijaspori i to je garancija opstojnosti buduće lokalne zajednice-opštine koju tako dugo i s nestrpljenjem očekujemo.

Komentari   

 
+4 #1 Salih Ramdedovic 13-09-2012 09:34
Doktore vi ste nas ponos.Rado sam citao vas text.Zelim vam sve najbolje,vama i vasoj porodici.
Citiraj
 

Dodaj komentar


Sigurnosni kod
Refreširaj